ارزشيابي
ارزشيابي
پژوهشگر:رضا رضایی شهرکی
مقدمه
انسان به صورت معمول و در طول زندگي با استفاده از عقل و تجارب خود درحال انتخاب هر گزينش است ،و بالطبع در پس هر انتخاب و گزينش نوعي ارزشيابي نهفته است .
پيشرفتهاي اخير در حوزه ارزشيابي و كاربرد آن در كليه شئون زندگي اجتماعي ، ارزشيابي آموزشي به عنوان يك حوزه تخصصي در آموزش عالي مطرح شده است . از لحاظ سابقه كاربرد ، ارزشيابي توسط چيني ها و از دو هزار سال قبل از ميلاد بكار رفته است .
معلمان يوناني مانند سقراط نيز ارزشيابي را به عنوان بخشي از فرايند يادگيري به كار مي برند .
اهداف و كاركرد هاي ارزشيابي :
هدف اصلي و پايه اي ارزشيابي را مي توان قضاوت كردن در باره ارزش پديده مورد ارزشيابي دانست . تال ماج (1982 ) عنوان كرده كه در تعريف ارزشيابي سه هدف متصور است :
1- قضاوت درباره ارزش يك برنامه
2- ياري و كمك به تصميم گيرندگان مسئول براي خط مشي سازي و سياستگزاري
3- خدمت به كاركرد سياسي
هاس و هاو هدف ارزشيابي را «پرورش مردم سالاري انديشمندانه و مبتني بر تفكر » مي دانند .
در منابع مختلف ارزشيابي آموزشي در بحث كاركردها ما با دو كاركرد عمده روبرو هستيم كه به وسيله اسكريون مطرح شده است او ارزيابي را داراي دو كاركرد تكويني و پاياني دانست .
ارزشيابي تكويني مي تواند براي برنامه ريزي و بهبود فعاليتهاي آموزشي انجام شود در حالي كه ارزشيابي پاياني براي انتخاب از ميان گزينه هاي ممكن ، پاسخگويي و اعتبار سنجي نظام آموزشي انجام مي شود . بنابر اين در ارزشيابي تكويني تاكيد عمده بر روي فرايند برنامه است، امادر ارزشيابي پاياني هدف جمع بندي مطالب است .اسكريون اظهار مي دارد ارزشيابي تكويني پژوهش – محور است ، در حالي كه ارزشيابي پاياني اقدام محور است ارزشيابي پاياني بيشتر كمي است اما ،ارزشيابي تكويني بيشتر جنبه كيفي دارد .
رويكردهاي ارزشيابي :
1- رويكرد ارزشيابي مبتني بر هدف (هدف هاي آموزشي ) :
تمركز اين رويكرد بر تشخيص هدفهاي كلي و ويژه و تعيين حدود و اندازه اي است كه اين اهداف تحقق يافته اند .
2- رويكرد مبتني بر مديريت ( مديريت آموزشي ) :
تمركز اصلي در اين رويكرد بر تشخيص و بر آوردن نياز هاي اطلاعاتي مديران است .
3- رويكرد مبتني بر مصرف كننده ( فراگيران آموزشي ):
مسئله اصلي در اين رويكرد ، كسب اطلاعات مربوط به فرآورده هاي آموزشي است كه توسط مصرف كنندگان آموزشي از ميان برنامه هاي درسي مختلف ،فرآورده هاي آموزشي انتخاب و مورد استفاده قرار گيرند .
4- رويكرد ارزشيابي مبتني بر نظر متخصصان ( سياستگذاران آموزشي ) :
اين رويكرد عمدتا مبتني بر قضاوت متخصصان حرفه اي در خصوص كيفيت فعاليتهاي آموزشي است .
5- رويكرد مبتني بر اختلاف نظر متخصصان (نظرگاههاي مختلف سياستگذاران آموزشي ):
در اين رويكرد تمركز اصلي بر اختلاف نظرهاي ارزشيابان مختلف است .
معيار و استاندارد ها در ارزشيابي :
يكي از وجوه متمايز كننده ارزشيابي آموزشي از ساير ، انواع جستجوهاي نظام يافته مانند پژوهش داوري در ارزشيابي است . ارزشيابي فعاليتي است كه ناگزير درباره ارج و ارزش پديده مورد ارزشيابي به داوري مي پردازد و بايد مطلوب را از نامطلوب و موفق را از ناموفق مشخص سازد .
داوري در ارزشيابي نه بر اساس نظرات شخصي و معيار هاي بيان نشدة ذهني ارزشيابان ، بلكه بر اساس يك سري معيار هاي كاملا روشن و از قبل تعيين شده انجام مي شود ، اين معيار هاي قضاوت مي توانند عام و همگاني يا ويژه اختصاصي باشند ، كمي يا كيفي باشند و با اسامي مختلف ناميده شوند يك مورد از اين اسامي ، معيار هاو استاندارد ها هستند ،اگر معيار هاي مورد استفاده بر قضاوت درباره يك پديده به اجماع متخصصان ذيصلاح برسد مي توان آن را استاندارد ناميد .
-انواع ارزشيابي از ديدگاه اجزاي آموزشي :
1- ارزشيابي فراگير
2- ارزشيابي مدرس
3- ارزشيابي موسسه يا واحد آموزشي
4- ارزشيابي برنامه
عمدتاً ارزشيابي فراگيران در سه حيطه شناختي ، عاطفي و رواني حركتي مورد بحث قرار مي گيرد :
ارزشيابي حيطه شناختي شامل پنج مرحله است :
آزمون ورودي (هدف بررسي آموخته هاي قبلي ) .
آزمون مرحله اي يا تكويني ( هدف هدايت پيشرفت تحصيلي و شناسايي نقاط ضعف و قدرت فراگيران است ) .
آزمون پاياني ( هدف قضاوت در مورد تسلط يا عدم تسلط افراد به حيطه مورد نظر است ) .
آزمون رقابتي : هدف برگزيدن بهترينها آزمون ملاكي ( هدف مقايسه هر فرد با سطح مطلوب دانش يا عملكرد ) .
ارزشيابي در حيطه عاطفي :
اين حيطه شامل سنجش نگرشها و ارزشيابي رفتارها از راه مشاهده مستقيم و نحوه توصيف رفتارهاي مشاهده از راه واقعه نويسي و تغيير اطلاعات جمع آوري شده مي شود .
ارزشيابي در حيطه رواني حركتي :
اين حيطه شامل آن دسته از اهدافي است كه در طي آنها فراگير يا دانشجو به فعاليتهاي عملي مي پردازد . اين فعاليتها كه توسط مدرسين براي دانشجويان رشته پزشكي پرستاري و... تدريس مي گردد عمدتاً بر بالين بيمار انجام مي شود .
نتيجه گيري :
ارزشيابي مي تواند به قصد بهبود (كاركرد تكويني ) ،تصديق و پاسخگويي (كاركرد پاياني )، ايجاد انگيزش و اطلاع رساني و افزايش آگاهي (كاركرد سياسي - اجتماعي ) و يا براي اعمال قدرت (كاركرد مديريتي ) بكار رود و در هر صورت مطلوب آن است كه هدف اصلي و پايه ارزشيابي تعيين ارزش و شايستگي پديده مورد ارزشيابي باشد .
ست ) .
سپاس خداي رانعمت دانش اندوزي رابه ما ارزاني فرمود.